Toksikolojik Risk Değerlendirmesi Çalışma Grubu

  • Yalçın Duydu, Koordinatör
  • Sema Burgaz
  • Hande Gürer Orhan
  • Belma Giray
  • Ahmet Aydın

Toksikolojik Risk Değerlendirmesi

Kimyasal maddelere maruziyet neticesinde oluşabilecek sağlık problemleri, ülkemizdeki her meslek grubunun yakından ilgisini çekmesi nedeniyle spekülasyonlara fazlasıyla açık bir konudur. Ancak toksikoloji alanında yeterli eğitimi olmayan kişilerin bu konu ile ilgili olarak yapmış oldukları yorumlar çoğu zaman maalesef doğru olmaktan çok uzaktır. Bu gibi doğru olmayan yorum ve bilgilendirmelerin medya vasıtası ile topluma duyurulması durumlarında ise çoğu zaman insanlar gereksiz bir panik haline sokulabilmektedir. Geçmişte bunun pek çok örneği yaşanmış ve yaşanmaya da devam edilmektedir.

Kimyasal maddelere uzun süreli (kronik) maruziyetler sonrasında insanlarda gelişebilecek sağlık sorunlarının değerlendirilmesinde yapılmakta olan belki de en büyük hata; maruz kalınan kimyasal maddenin tehlike potansiyeline göre değerlendirme yapmaya çalışmaktır (Hazard Assessment). Her kimyasal maddenin belli dozların üzerinde zehirli (toxic) etki gösterebilme potansiyeli zaten mevcuttur. Her kimyasal maddenin bu belli dozlar üzerinde gösterebileceği zehirli etkiler doğal olarak insanlar için bir tehlike (hazard) olarak algılanmaktadır. Ancak bu noktada unutulmaması gereken şey pek çok kimyasal maddenin de belli dozların altında insanlarda zehirli etki göstermeyecek olması gerçeğidir. Bu gerçekten hareketle, kimyasal maddelerin sadece tehlike potansiyellerine bakarak bu kimyasal maddelere maruz kalan insanlarda oluşabilecek sağlık riskleri hakkında yorum ve bilgilendirme yapmaya çalışmak son derece yanlış ve gerçek dışı bir değerlendirme olacaktır. Ancak maalesef günümüzde kimyasal madde maruziyeti sonrasında insanlarda oluşabilecek sağlık riskleri çoğunlukla kimyasal maddenin tehlike potansiyeline göre yapılmaktadır.

Bir kimyasal maddeye kronik maruziyet sonrasında insanlarda oluşabilecek sağlık riskleri o kimyasal maddenin tehlike potansiyelinden çok, maddenin maruz kalınan dozuna (konsantrasyonuna) bağlıdır. Maruz kalınan bir kimyasal maddenin insanlarda herhangi bir sağlık sorunu oluşturup oluşturamayacağı konusunda bilimsel temellere dayanan bir yorum yapabilmek için “maruz kalınan miktarın” mutlaka bilinmesi gerekir. Maruz kalınan kimyasal maddenin hangi dozun (veya konsantrasyonun) üzerinde sağlık riski oluşturabileceği artık günümüzde bilinmektedir. Dolayısıyla herhangi bir kimyasal maddeye sağlık riski oluşturabilecek dozların (konsantrasyonların) altında maruz kalınmış olması, o kimyasal madde maruziyetinin insanlarda sağlık riski oluşturmayacağı anlamına gelecektir.

Maruz kalınan kimyasal maddenin dozuna (konsantrasyonuna) göre insanlarda ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını değerlendirmek, kimyasal maddelerin zaten var olan tehlike potansiyellerine göre insanlarda ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarını değerlendirmeye çalışmaktan tamamen farklı ve bilimsel bir yaklaşımdır. Maruz kalınan kimyasal maddenin dozu (konsantrasyonu) göz önüne alınarak yapılan sağlık riski değerlendirmeleri toksikolojinin “Risk Değerlendirmesi” (Risk Assessment) başlığı altında yer alan temel konularından biridir. Bu nedenle kimyasal maddelere kronik maruziyet sonucunda insanlarda ortaya çıkabilecek sağlık sorunları hakkında doğru bir değerlendirme yapılabilmesi için toksikolojinin bu alanında eğitim alınmış olması mutlaka gereklidir.

Ülkemizde kimyasal madde maruziyetinin insan sağlığı üzerinde oluşturabileceği sağlık sorunları ile ilgili değerlendirmeler maalesef konunun uzmanı olmayan kişiler tarafından yapılabilmektedir. Türk Toksikoloji Derneği (TTD) ülkemizdeki bu önemli sorunu doğru tespit ederek bu konuda toplumu bilgilendirme yönünde çalışmalar yapabilecek “Toksikolojik Risk Değerlendirmesi Çalışma Grubu”nu oluşturmuştur. Bu çalışma grubunun temel amacı; kimyasal madde maruziyetinin insanlarda oluşturabileceği sağlık risklerinin değerlendirilmesinde, kimyasal maddenin zaten var olan tehlike potansiyelinin değil (Hazard Assessment), maruz kalınan dozların (konsantrasyonların) göz önünde bulundurulmasının gerekliliği konusunda (Risk Assessment) toplumu ve gerekli kuruluşları bilgilendirmek olacaktır.